اهمیت جغرافیای سیاسی
اهمیت آموختن جغرافیای سیاسی برای ایرانیان
۱۳ خرداد ۱۳۹۸
روایت حشیش
حشیش ماریجوانا کانابیس
۲۸ خرداد ۱۳۹۸

نگاهی به اندیشه باروخ اسپینوزا

باروخ اسپینوزا، نمونه خوبی است از رویکرد عقلیِ فلسفه نسبت به پرسش خدا و همه آنچه که در این رویکرد نمی‌گنجد! قرن بیستم قرن همه‌گیر شدن حمله و تمسخر مذهب توسط طبقه متوسط بود و جالب آنکه این حمله و تمسخر که اغلب با شوری مذهبی انجام می‌شد بیشتر از سوی کسانی بود که در خانواده‌ها و محیط سنتی و مذهبی پرورش یافته بودند. شوریدن بر ضد خدای نادیده اغلب نماد و بهانه‌ای بود برای طغیان علیه پدر، معلم، رئیس قبیله، شاه یا پاپ. جذبه آزادیخواهانه چنین طغیان فرویدی در قرن بیست و یکم آرام آرام در حال از میان رفتن است. مذهب در اغلب نقاط جهان دیگر در مصدر قدرت نیست و پدرها و معلمهای امروزی گردنشان از مو باریکتر است. از این رو کنایه زدن به مذهب و به رخ کشیدن کاستی های عقلانی آن دیگر در بسیاری نقاط دنیا مترقی، هوشمندانه و شجاعانه  قلمداد نمی شود و بر عکس جنبه‌های زیبایی شناختی دین بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است.
آرام آرام به این نتیجه می رسیم که مذهب را باید بصورت پدیده‌ای عظیم، پیچیده و شگفت انگیز و با حسی از کنجکاوی، تحسین و فروتنی نگاه کنیم. هر چه جمعیت جهان بیشتر شود، اقلیم بر انسان سخت تر بگیرد و مناقشات سیاسی گسترده تر شود، مذاهب دلایل بیشتر و بیشتری برای احیا وبقا پیدا خواهند کرد و کسانی که دین را به عنوان امری متعلق به گذشته می شناختند در درک تاریخ و آینده، تلخ و سرخورده خواهند شد.
دکتر ایمان فانی

18 دیدگاه

  1. رسول گفت:

    دیدگاه اسپینوزا از خدا به لحاظ وضوح مفهومی وضعیت بهتری نسبت به خدای ادیان ندارد. نه خدای ادیان نه خدای اسپینوزا هیچ کدام قابل تصور و به تبع قابل اثبات و ابطال نیست و در نتیجه بی اعتبار است.

    • او که مینوشت گفت:

      برخی دوستان خیلی مسائل را ساده میبینند به لایه های بحث توجه نمیکنند و سریع با دو گانه اثبات وابطال نتیجه میگیرند شاید بهترین دلیل برای عمیق نبودن این نتیجه گیری اینه که اندیشه خدا وامر مقدس به هر معنائیش هیچگاه از ذهن بشر کاملاحذف نشده، نمیشه به راحتی با چندتا ادعا اونهم صرفا دوگانه های مفهومی فاتحه یک بحث رو خوند، این دایکاتومی پدر تفکر رو در اورده! به هر دلیلی خیلی وقته به قول مجله تایمز خدا درحال بازگشتنه و نمیشه به سادگی از کنارش گذشت…

  2. Neda گفت:

    سلام دکتر فانی
    خیلی از مطالب پر بارتون ممنونم.
    میخواستم بدونم کتاب اخلاق اسپینوزا ترجمه فارسی هم داره؟

  3. رضا گفت:

    با عرض سلام و تشکر

    خیلی خوب بود. شاید بهتر بود اگه شامل صحبتهای مریوط به دین سنتی، که به نوعی نظر شخصی ‌است، نمیشد.

    سپاسگزارم

  4. علیرضا گفت:

    شرقی ها یه جمله معروف دارن که: مثل آب جاری باش. (مثل آب هر شکلی که محیط داره بگیر.)
    اسپینوزا اومده این جمله رو جراحی و بررسی و مهمتر از اینها حسابی تبلیغش کرده.
    اما من فکر میکنم تو نسل جدید متدین های منطقی دارن بیشتر میشن و آتئیست ها دارن به فیزیک یا زیست ایمان میارن تا فقط از خدا فرار کنند!
    نظریه ای مثل جهان موازی برای رد خلقت جهان میدن که جالبه فیزیکدانی (سامش رو فراموش کردم) میگفت: من نمیدونم منظور اون ها چیه؟ اگه فرض کنیم یه ماشین وجود داره که هر ثانیه صدها یا هزاران جهان موازی تولید میکنه؛ پس اون خودش از کجا اومده؟
    یا بیولوژیست تکامل گرای معروف ریچارد داوکینز که میگه زمین و انسان توسط یه تمدن پیشرفته ی فضایی نهادینه شده!
    بخوام خلاصه بگم: انگار جدیدا آتئیست ها دیگه آتئیست نیستن و دین دار شدن!
    دنیای غریبیه

  5. او که مینوشت گفت:

    با سلام ممنون از انتخابهای عمیقتون. سوال من اینه که اگه خدای وحدت وجودی با خدای شخصی احساسی توده مردم که بسیار هم شاید کارامد و ماندگار باشه، دو تقریر از خداست پس حقیقت چی میشه؟ حقیقت با کدومه خدای فلاسفه یا خدای ادیان؟ یا اینکه حقیقت رو باید جور دیگه ای تعریف کنیم؟ دست اخر به نظرم هرجور حقیقت رو تعریف کنیم این سوال توی ذهن همچنان باقیست که حقیقت عینی خدا، خدای اسپینوزائیه یا خدای سنتی؟ ایا دعا کردن رو باید جور دیگه ای نگاه و تعریف کرد یا با دعا میشه چیزی رو تغییر داد؟ تکلیف باقی صفات سنتی خدا چی میشه؟….

    • سوالات بسیار خوبی طرح کردید که سوال همه ماست. فقط در مورد دعا کردن فکر می کنم موضع اسپینوزا کمی صلب و افراطی است. به هر حال اگر نظر اسپینوزا رو هم درباره خدای وحدت وجود بپذیریم، انسان بخشی از جهانه و وقتی دعا می کنه، خودش رو تغییر میده! این موضوع در سطح فیزیولوژی و روانشناسی ثابت شده که انسان با دعا تغییر می کنه. وقتی خودش تغییر کنه، بخشی از جهان و پاسخ جهان عوض میشه و نتیجه تغییر خواهد کرد. مذهب سنتی خیلی پیچیده تر از چیزی است که اسپینوزا می دید و تصور می کرد.

  6. سلام اقاي دكتر فاني عالي بود ولي مختصر
    ايا شما نوار mp3 داريد كه اسپينوزا بيشتر توضيح دهد
    لطفا ادرس سايت خود را بفرستيد
    ايا اجازه هست اين مطالب را براي دوستانم بفرستم
    با تشكر كميليان

  7. رضا گفت:

    با سلام
    به نظرم در انتها وقتی که در مورد فراگیر نشدن فلسفه اسپینوزا اظهار نظر می شود به صورت جدی به مذاهب و ادیان توهین شد!
    و آن نوشته ابتدای ویدئو مبنی بر عدم دفاع از یک تفکر نقض شد.

    • به هر حال این ویدیو شرح تفکر اسپینوزاست که به مذهب اعتقادی نداشته با این وجود کارکردهای مذهب ذکر شده و رای به پیروزی مذاهب داده شده. اگر همین مقدار تحمل و بی طرفی در آن سوی دیگه بحث هم وجود داشته باشه به نتایج خوبی می رسیم.

  8. ناهيد گفت:

    سلام ،من تازه با كانال شما آشنا شدم، خيلي هم از خط و مش اهداف كانال اطلاعي ندارم ، در باره ما رو خوندم ، يه چيزي كه برام جالب بود ارامشي كه ازصداي شما به ادم منتقل ميشه .

  9. م.کاظم گفت:

    ممنون آقای دکتر، مثل همیشه فوق‌العاده بود.

  10. فرشته سلطانی گفت:

    بسیار عالی و موجز گفتید…

  11. رضا گفت:

    با تشکر از پاسختون.
    اینکه فرمودید صحبتهای مربوط به خدا و دین سنتی نظرات آقای آلن دوباتن هستن مطمئنا لزوما نشون دهنده درستیشون نیست.
    ضمن اینکه نظرات مطرح شده در انتهای ویدئو و در متن نوشته شده از پرطرفدارتر بودن دین نسبت به فلسفه صحبت نمیکنه. از فراگیرتر شدن خدا و دین سنتی در مقابل خدای اسپینوزایی در دنیای امروز صحبت میکنه.

    جدا از اینکه آیا فوائد دین سنتی (از نوع ابراهیمیش) در مجموع و در طول تاریخ بیشتر از مضراتش بوده یا نه و جدا از اینکه فراگیرتر شدن یا نشدن دین سنتی در آینده چقدر میتونه نشون دهنده واقعی یا حقیقی بودن اون باشه، اتفاقا برعکس صحبت انتهایی ویدئو و متن نوشته شده، به نظر میرسه ما هر چی جلوتر میریم خدا و دین سنتی داره کم رنگتر و کم رنگتر میشه و اگه شاهد اقبالی هم هستیم اقبال به نوعی معنویت هست که به مفهوم خدای اسپینوزایی خیلی نزدیکتره تا خدای سنتی.

    سپاس
    رضا (رضای اول از بالا!)

    • فکر می کنم اینجا داریم سیر تفکر خودمون رو به دنیا تعمیم میدیم وگرنه شواهد چیز دیگری میگه: در نیمه دوم قرن بیستم، یک ابرقدرت (روسیه) دست از آتئیزم برداشت، کلیساها رو از نو ساختند و انجیل چاپ کردند. چین سخت گیری ضد مذهبی رو کم کرد و بودیزم و کنفسیوسیزم و مسیحیت پا به پای هم دارن جلو میرن. اروپا و امریکا هم که با این موج مهاجر و رونق شبکه‌های اجتماعی بشدت در حال تجربه تب مسیحیت افراطی (از ترس اسلام) هستند. ده ها فرقه مسیحی روزانه در دانشگاههای مطرح استرالیا مشغول تبلیغ و سخنرانی و انجیل خوانی و عضوگیری و توزیع جزوه و بروشور و…هستند و بسیار هم پرطرفدار. مشکل اینجاست که تصویری از روند تاریخ در ذهنمون ساختیم و اصرار داریم که به اون سمت میریم. خدای اسپینوزایی دقیقا به همین دلیل بری شدن از صفات و انتزاعِ بیش از حد، برای عموم مردم کششی نداره به همون ترتیب که در ویدیو و متن عرض شد…

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هفت − یک =